Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /home/blazej/domains/blazejczak.eu/public_html/kopruch/wp-content/plugins/seo-ultimate/modules/class.su-module.php on line 1195
Jakech rozfechtowôł trzeciô wojna... | Kopruch

Jakech rozfechtowôł trzeciô wojna…

Moustache Love at The Art Institute of Portland

Wszyjskie wiy­cie, iże sam u nôs na Ślónsku zawdy ftoś machlo­wôł, che­chlôł we tym naszym gar­cu i blank ci sie nôs niy pytôł eźli dómy zwól, eźli nóm to sie zdo, lebo niy. Nó ale, idzie tyż wytu­pli­ko­wać, co za kôż­dym łosz­kli­stwym styr­coł jaki­sik chop, jaki­sik dio­sec­ki łochyn­tol, kie­ry nôs Ślónzôków w zocy niy miôł, kie­re­go te Ślónzôki festel­nie szte­ro­wa­li, festel­nie mu zawôdza­li. Niy inak­szij tyż bóło jakie­sik dwa­dziy­ścia łoziym lôt tymu nazôd. Wtynczôs, kiej roz­fech­to­wôłech, sam u nôs, trze­ciô woj­na. Ja, na isto joch ta trze­ciô woj­na roz­ku­loł, łoz­fech­to­wôł!

Jô wiym, iże kôż­dy, fto cho­cia do hilf­ki dep­tôł rzyk­nie, co bóły ino dwie. Nó ale, jô Wóm sam gôdóm, cho­by naszy­mu Farorzowi ze „Józefki” we sucha­tel­ni­cy, iże ta haja, ta côł­ko łostu­da, ło kie­ryj sam kca łoz­pra­wiać, to niy bół żôdyn cufal, ino to sie przi­da­rzi­ło sku­li… fusi­sków. A pod­le raje bóło tak:

Nôjprzodzij to bół jedyn pie­róń­ski łosz­kli­wiec, kie­ry sie Otto von Bismarck mia­no­wôł. Niyftorzi wie­dzóm, a ink­szym to jô gôdóm, co łón miôł ci szy­kow­ne fusi­sko pod kicho­lym, cho­by jako­sik sro­go i rubo keta z pan­cra. Co łón sam nóm Polôkóm, a jesce barzij Ślónzôkóm napo­choł, niy trza gynał ekle­ro­wać. Niyskorzij bóła piyr­szô woj­na świa­to­wô, po kie­ryj nôs tu – niy zarôz­ki, niy zarôz­ki – we Chorzowie, na Pniokach przi­flan­co­wa­li do Polski, cho­cia… niy­fto­rzy fafla­jóm, iże to bół tak by tak darym­ny futer, bo nasi ciyn­giym pita­li do Rajchu. Machlowôł przi tym taki jedyn ist­ny, kie­re­go Kómandantym mia­no­wa­li. Miôł ci tyż sro­gie, cho­cia łoklap­nió­ne, fusi­sko.

Jakiesik dwa­dzie­ścia lôt po tyj piyr­szyj woj­nie wypra­skła dru­gô woj­na świa­to­wô. Wlôz sam dó nôs tyn fusia­ty Adolf ze szaj­tli­kiym ze pra­wyj zaj­ty, kie­re­go wojôki łoba­ly­li ta baje­ra sam u nôs na Ślónsku we Glywicach. Juzaś przi łostat­ku tyj dru­gij woj­ny, już we stycz­niu śtyr­dziy­ste­go pión­te­go, przi­flo­stro­wôł nôs do Rusa dru­gi taki fusia­sty Jółzel, fto­ry cho­cia ku tymu jesce wyrzy­nół łod nôs fusia­ste­go Adika ze jeji­go „Gott mit Uns”. Terôzki już po maluś­ku miar­ku­je­cie, iże wszyj­sko co niysz­czy­sne sam u nôs bóło, to zawdy kole tego metlôł fto­sik ze sro­gim, szum­nym fón­sym. Nó, i na łosta­tek, tak jako­sik trzi­dziy­ści pôra lôt tymu nazôd, jô sie tyż ución­gnół take szy­kow­ne fusi­sko. I tu ci mie che­ba dio­sek pod­ku­siół. Dyciech ani sie niy myr­gnół, anich sie niy spo­dzi­ôł, jakech juń bół żynia­ty. Nó ale, kiej mi sie to już przi­da­rzó­ło, toch zacón medy­ko­wać, iże ci już mi sie prze­camć nic gor­szy­go tre­fić niy może. A dyć kaj tam. Tak jako­sik we łoziym­dzie­sión­tym roku bez taki dup­ny płot we Gdańsku chib­nół, fuk­nół jedyn kur­du­pel – dej­cie pozór: tyż ze fusi­skiym (a niy bół to jedyn ze tych cwi­lin­grów, fto­ry tyż miôł fusi­sko) – i tak ci napo­cznół sie ci roz­to­piy­rzać, iże wszyj­sko sie we Polsce blank roz­la­je­ro­wa­ło. Takech sie jó tyż roz­haj­co­wôł, iże wart­ko chcio­łech tyrać do gola­ca, coby mi łón te moje fusi­ska łod­chlast­nół.

Nó ale, moja Elza mie uchol­ka­ła, pada­ła co niy ma cwe­ku prask robić, bo prze­ca tyn nasz wiel­gi iglok Edek ze Sosnowca chnet tam ord­nóng wyłó­na­cy. A toć. Wyłónacół! Tela, iże łostu­da sie we côł­kij dzie­dzi­nie zro­bió­ła na côł­ki kar­pyn­tel, wszyj­sko sie pobe­lón­ta­ło i poroj­mo­wa­ło. Taki baj­zel ci bół, iże już wszyj­sko, króm łoc­tu i mosz­tri­chu bóło na szkart­ki. Forsztelujecie sie, moge­cie sie to wysta­wić? Bali i gorzôła, i ciga­ry­ty tyż na szkart­ki! Łostuda i skôra­nie boskie nikiej sto pie­ró­nów. Nic, ino jako­sik nowô woj­na sie z tego musia­ła wypiyt­nô­ścić. Wiela tyż niy zetr­wa­ło, kiej moja sta­rô pola­zła ci kiej­sik, nôj­przo­dzij do Farorza, a zarôz­ki niy­sko­rzij do man­glow­ni, pokly­ció­ła ze sóm­si­ôd­kó­ma, przi­ka­ry­cy­ła sie do dóm i pado ku mie:
– Suchej Ojgyn. Tu niy ma szpa­su, tu może przińść do haje, trza jaki­sik forant robić, jak to dôw­nij nasze Mamulki robiy­li. Skludzić do kómo­ry roz­to­maj­te jôdło, cuker, moł­ka, hawer­flo­ki i bele co.
Cuker, mół­ka, bółn­ka­wa, a ło gorzôła to ci sie już żôdyn niy sta­rô. Przeca na isto cowiek niy może ło suchym pysku szczi­mać, cho­by niy wiym jako wija sie sam u nôs rych­to­wa­ła. A dyć musza sóm tyn reszt przi­tar­gać. I dej­cie pozór! A jô móm durch te fusi­ska, fto­re mi moja sta­rô kôza­ła łosta­wić. Nó, tóż jak sta­rô pedzia­ła, zgło­bió­my, szta­plu­jy­my, co sie ino do, kaj­plu­jy­my roz­to­maj­te szkart­ki i nazgó­nio­my wszyj­ski­go na ibrich. Zasik, kiej ino moja sta­rô pola­zła ze kam­rat­kó­ma na tôrg, jô wart­ko przi­klu­dziół do lał­by we zegród­ku trzi drze­wian­ne faski po kapu­ście, nofo­lo­wôłech pôł­no jagód­ków, świyn­to­jón­ków, łopa­dlo­rek, zdrza­łe bir­ny, śliw­ki uher­ki i co mi tam jesce we gra­ce wla­zło. Posułech to cukrym, nacha­bió­nym łod świe­kry, przi­klap­nó­łech ci to wszyj­sko deklym i musi­ôłech terôz­ki doczkać, aże sie to wszyj­sko gynał, dobrze zage­ru­je. Nikiej wla­zo­wo­łech ze bra­ci­kiym do lał­by i ździeb­ko my tam zawdy upyn­dziy­li… tak ino na kost­pró­ba.

Nó ale, we tym już łoziym­dzie­sión­tym piyr­szym roku lato drap ci prze­ty­ra­ło, na podzim tyż wczas napo­czło śniy­gym suć, i zajm my sie pozda­li, trza sie bóło pole­kuś­ku do Godów rych­to­wać. My ze bra­ci­kiym i jed­nym kam­ra­tym przi­klu­dziy­li do lał­by gryf­ny haj­cóng i kie­by co, koza, wiy­cie taki żeleź­ni­ôczek, a ku tymu ze śty­ry kółl­ka­stle wón­glo, i jesce roz­to­maj­te ruł­ki, gla­ski. Zgwoli cego to wszyj­sko, niy byda wóm sam tak gynał ekle­ro­wôł. Tela moga rzyk­nóńć, iże kiej my ino mie­li żdzieb­ko fraj­ne­go cza­su, to zarôz­ki my gzu­li do tyj lał­by, gib­ko haj­co­wa­li pod bla­chóm, do takij kany lôli tego zge­ro­wa­ny­go zaciy­ru, bin­do­wa­li szlauch, koko­tek łod wody na côł­ki dri­ker, sto­wia­li my to wszyj­sko na fajer­ka i juń… prze­ca miar­ku­je­cie co bóło dal­szij?

I tak ci nóm to szy­kow­nie fyr­ta­ło, aże do tyj sobo­ty dwa­nôste­go grud­nia. Musi, abo my za tela wysłe­pa­li, abo zabo­czy­li tyn łogyń zasuć hasiym, dosik iże tak wele dwa­nôstyj kiej ci niy dup­nie cho­be ze kanó­ny, jak ci niy drzist­nie nikiej bez woj­na, jak niy pra­sk­nie cho­by ruskie bóm­by ze fli­grów ście­po­wa­li. Porwôłech sie z tego śni­ku, wypo­ló­łech na dwór, a bra­cik ze kam­ra­tym, tyż cho­by mie­chym piź­nió­ne, wydar­li ze lał­by, i wszyj­skie my sie do kupy szcza­śli w dźwiy­rzach z wojôkó­ma i „zómow­có­ma”, kie­rzy wka­ro­wa­li dó nôs z gywe­ra­mi i rebu­li­kó­ma w gra­cach. Jedyn śnich wrze­sk­nół ci cosik na nôs – na zicher wóm niy moga pedzieć cy to bóło „hyn­dy hołch”, eźli „ruki w wiyrch” – i dôwej łob­ma­cy­wać nôs bele kaj, nikiej te, co to wiy­cie, co to teroz­ki sóm ze koła­mi sku­plo­wa­ne, nó te… pyn­da­le.

A sam ci dal­szij rzg­mi, wali i szczy­lô. Te ist­ne nic, ino chel­mi­ska barzij wci­ska­jóm na pali­ce i sznu­pióm, kaj tyż my sklu­dziy­li te „mate­ria­ły wybu­cho­we”? Ludzie, co to sie ci za roj­móng zro­biół? Joch taki sta­ry, ach niy wie­dzi­ôł, iże aku­rat­ny bim­ber, to jes sztof nikiej dyna­mit na gru­bie. Nó, gôdóm Wóm… Sodóma i Gómora we łogród­kach sam u nôs na Krziżowyj.

Niyskorzij wziyn­li nôs i wraj­ziy­li do takij kibit­ki, i wywiyź­li do lagru. Mogecie sie to forsz­te­lo­wać? Starô ze świe­króm sie tro­pióm – niy, niy łó mie – ino elich jô côł­kij lał­by niy szpryn­gnół do luftu abo jesce co gor­szy­go. Dyciś jô nigdy przi wojôkach niy bół, kasar­nia toch ino źdrzoł bez pot, a łóni ci mie rich­tik wziy­ni za jaki­go­sik par­ti­zan­ta, dywer­san­ta abo co.

Nale, tak po poruch dniach wypu­ściy­li ci nôs, i kul­wi­tó­my sie ze mojim bra­ci­kiym po maluś­ku do chał­py. Nôjprzodzij – jak zawdy – do Pyjtrowego szyn­ku na piwo. A naob­ko­ło pôł­no wojôków i szan­da­rów. Ludziska brón­czóm ło jaki­sik woj­nie, na kôż­dym kroj­cón­gu pan­cer abo ink­szo pie­ró­na. Nó rich­tik aku­rat­nô woj­na. Jesce ku tymu – jak mi niy­sko­rzij sta­rô pedzia­ła – taki jedyn jyne­rôł we ćma­wych bry­lach kly­ciół cosik ło „sta­nie wojen­nym” i jaki­sik WRON-ach. Gôdóm wóm, cho­by na fil­mie ło śty­ruch pan­cyr­nych abo ło Hansie Klosie.

Nó, i terôz­ki ska­pli­ście sie che­ba jakech ci ta trze­ciô woj­na napo­cznół, pra? A to wszyj­sko ino bez te dio­sec­kie fusi­ska, kie­re bez tela lôt we Polsce zawdy do jaki­sik wije mela­ły i łod kie­rych wszyj­sko, co niysz­czy­sne we tyj naszyj dzie­dzi­nie, na isto zawdy sie napo­czy­nô. A jô, coby dzio­bła niy szte­ro­wać i na łostu­da mojij sta­ryj, te moje szy­kow­ne fusi­ska żech zra­zjy­ro­woł i szlus. Tym barzij, iże u nôs wtyn­czôs chnet co dru­gi chop cich­to­wôł take fón­sy, cho­by tyn co to „niy kci­ôł, ale musi­ôł”. Nó wiy­cie, a jô miar­ku­ja. Króm tego sie jesce tako mół­da zro­biy­ła, iże kôż­dy śniym sie kci­ôł knip­snóńć, coby go wszyj­skie we resz­pek­cie mie­li. Dó mie tyż niy­sko­rzij jesce przijnsz­li, co jô to bez­mać tyż bół „inter­no­wa­ny”, taki „kóm­ba­tant” symie bół, ale sku­li tego, coch te fusi­ska zgo­lół, już ci mie do tyj feraj­ny niy kcie­li, i łod tego cza­su do poli­ty­ki blank ci sie niy wty­kóm, bo jak pedzi­ôł ci kiej­sik jedyn sro­gi angyj­ber: „poli­ty­ka, to je sztu­ka, taki kónsz­tik jak łyk­nóńć żaba i sie blank na gym­bie niy skrzi­wić i ku tymu niy udo­wić”. I to blank jed­no cy sie mô fusi­sko, abo i blank niy!

Permalink do tego artykułu: http://kopruch.blazejczak.eu/2011/12/jakech-rozfechtowol-trzecio-wojna/